·        Χρηστοκεντρικές υπηρεσίες διάθεσης περιεχομένου

·        Αποθετήρια, Ηλεκτρονικές Εκδόσεις, Διαδραστικές Εφαρμογές για τον πολιτισμό, Ψηφιακές Βιβλιοθήκες

·        Εθνικό Αρχείο Διδακτορικών Διατριβών

·        ePublishing

·        openarchives.gr

·        Συσσώρευση και μακροχρόνια διατήρηση περισσότερων από 3 εκατομμύρια τεκμηρίων πολιτισμού

·        Ευρετήριο Ελλήνων Ερευνητών

Η ενίσχυση και υποστήριξη της ροής πληροφορίας αποτελεί τον πλέον σημαντικό πυλώνα των δράσεων του ΕΚΤ και ουσιαστικά καθορίζει την τοποθέτησή του μέσα στο σχετικό οικοσύστημα.

Το ΕΚΤ, λειτουργώντας εντός του θεσμικού του ρόλου, έχει εξελιχθεί σημαντικά τα τελευταία 16 χρόνια ως αποτέλεσμα των στρατηγικών του επιλογών από ένα φορέα τεκμηρίωσης σε έναν φορέα διαχείρισης και διάθεσης γνώσης.

Η εξέλιξη αυτή διαμόρφωσε τον τίτλο του φορέα σε Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης και Ηλεκτρονικού Περιεχομένου.

Το μοντέλο ανάπτυξης ηλεκτρονικού περιεχομένου που ακολουθείται από το ΕΚΤ είναι ευέλικτο και διασφαλίζει δύο παράλληλους στόχους:

(α) τη δημιουργία των κοινών της έγκριτης επιστημονικής και πολιτιστικής γνώσης, και

(β) τη διατήρηση της αυτονομίας τρίτων παρόχων περιεχομένου.

Η υλοποίηση αυτού του μοντέλου ακολουθεί τρεις διακριτές αλλά παράλληλες οδούς για την παροχή περιεχομένου στον τελικό χρήστη. Το ΕΚΤ:

·        παράγει περιεχόμενο

·        παρέχει υποδομές απαραίτητες σε τρίτους για την αποθήκευση του υλικού, το οποίο στη συνέχεια θα καταστήσουν διαθέσιμο στους τελικούς χρήστες

·        συσσωρεύει μεταδεδομένα για το υλικό που διατίθεται από τρίτους παραγωγούς και διαθέτες περιεχομένου.

Οι διαφορετικοί αυτοί τρόποι με τους οποίους διατίθεται το περιεχόμενο συνοδεύονται από δράσεις ανάπτυξης και υποστήριξης πολιτικών ανοικτής πρόσβασης. Επιτρέπουν, δε, την παροχή υπηρεσιών προστιθέμενης αξίας, τόσο από το ίδιο το ΕΚΤ όσο και από τους παρόχους του αρχικού περιεχομένου ή τρίτους που επιθυμούν τη μεγαλύτερη δυνατή αξιοποίησή του.

Τα δεδομένα που διαθέτει το ΕΚΤ γίνονται πραγματική πληροφορία και, στη συνέχεια, γνώση μόνο μέσα από τη συσχέτισή τους με τις ανάγκες συγκεκριμένων χρηστών και τη διασύνδεσή τους με ένα ευρύτερο συμφραζόμενο μέσα στο οποίο νοηματοδοτούνται.

Η προσέγγιση αυτή εκφράζεται με την υλοποίηση χρηστοκεντρικών υπηρεσιών οι οποίες σταδιακά υιοθετούνται από ένα διαρκώς διευρυνόμενο κοινό. Η διεύρυνση αυτή δεν είναι μόνο αριθμητική αλλά και ποιοτική: από περιορισμένο κοινό με ειδικές γνώσεις, σταδιακά οι υπηρεσίες και το περιεχόμενο απευθύνονται και στο ευρύτερο κοινό.

Η διεύρυνση αυτή συνεπάγεται και τη διάθεση της πληροφορίας σε διαφορετικές μορφές (απλή πρόσβαση στα τεκμήρια, ενσωμάτωση σε εκπαιδευτικό υλικό) και με διαφορετικά μέσα (με απλή αναζήτηση ή μέσα από προγραμματιστικές διεπαφές).

3.1 Φιλοξενία

Η δημιουργία αποθετηρίων διαφορετικών κατηγοριών, αρχικά ως μεμονωμένων εγκαταστάσεων και, στη συνέχεια, ως υπηρεσιών τόσο για τις συλλογές του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών όσο και τρίτων φορέων, αποτελεί μια σημαντική κατάκτηση που εκφράζει την ποιοτική και ποσοτική επέκταση των δραστηριοτήτων και υπηρεσιών του ΕΚΤ.

Τα αποθετήρια, όπως και η χρήση υπηρεσιών eOPAC, σηματοδοτούν τη δυναμική εισαγωγή του ΕΚΤ στο χώρο διαχείρισης ψηφιακού περιεχομένου και όχι μόνο μεταδεδομένων. Το περιεχόμενο που εμφανίζεται στα αποθετήρια του ΕΚΤ είναι πλούσιο και καλύπτει μεγάλος εύρος αναγκών, καθώς περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, ερευνητικά αποτελέσματα και οπτικοακουστικό υλικό (Ήλιος), εκπαιδευτικό υλικό (Aποθετήριο Εκπαιδευτικού Περιεχομένου για την Ακρόπολη), ψηφιοποιήσεις βιβλίων (Ψηφιακές Δημοτικές Βιβλιοθήκες), ηλεκτρονικές εκδόσεις (e-publishing), πολιτιστικό περιεχόμενο (Πανδέκτης).

Με τη δημιουργία αποθετηρίων εκπαιδευτικού περιεχομένου, ειδικά για φορείς με ιδιαίτερη πολιτιστική σημασία, όπως η Ακρόπολη, επιτυγχάνεται ένα ακόμη στάδιο ολοκλήρωσης της γνώσης, καθιστώντας τα αποτελέσματα της ερευνητικής εργασίας προσιτά στο ευρύτερο κοινό. Στην ίδια κατεύθυνση, στο αποθετήριο eDULL, συγκεντρώνεται τεκμηριωμένη πληροφορία που αφορά το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα “Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση” και αποτελεί ουσιαστικά μια εξελιγμένη βιβλιοθήκη επαναχρησιμοποιήσιμου εκπαιδευτικού περιεχομένου, επιτρέποντας την πρόσβαση σε υλικό που η διάθεσή του στον τελικό χρήστη θα ήταν πολύ περιορισμένη.

Στο πρώτο στάδιο ανάπτυξής τους, τα αποθετήρια παρέχονταν σε μία ad hoc βάση ανά φορέα. Σε ένα δεύτερο στάδιο συστηματοποιήθηκε η διαδικασία και, στις γενικές της γραμμές, είναι επαναλήψιμη με μικρό κόστος, τόσο για το ΕΚΤ όσο και για τον φορέα. Σε ένα τρίτο στάδιο, η διαδικασία αυτή αυτοματοποιείται πλήρως και προσφέρεται ψηφιακά ως υπηρεσία. Σε ένα τέταρτο στάδιο, τα δεδομένα που διατίθενται διαμορφώνονται έτσι ώστε να μπορούν να δοθούν ως υπηρεσία ανοικτών διασυνδεδεμένων δεδομένων. Στο τελικό στάδιο, η διαδικασία ολοκληρώνεται και αυτοματοποιείται, ώστε να μπορεί να παρέχεται ως SaaS.

Κατά τον τρόπο αυτό, τα αποθετήρια που έχει δημιουργήσει το ΕΚΤ μπορούν να χαρακτηριστούν ως αποθετήρια πρώτης γενιάς, όπως η  Αργώ, δεύτερης γενιάς, όπως ο Πανδέκτης και τρίτης γενιάς, όπως το Αποθετήριο Εκπαιδευτικού Περιεχομένου της Ακρόπολης (http://repository.acropolis-education.gr/acr_edu/).

Τα αποθετήρια τέταρτης γενιάς που αναπτύσσει σήμερα το ΕΚΤ επιτρέπουν την παροχή υπηρεσιών απόθεσης με τη μορφή Λογισμικού ως Υπηρεσίας. Τα σύνολα των μεταδεδομένων είναι δυνατό να προσφέρονται και ως ανοικτά διασυνδεδεμένα δεδομένα. Αυτό επιτρέπει τη δημιουργία οικονομιών κλίμακας σε σχέση με την παροχή υπηρεσιών αποθετηρίου, ενώ, ταυτόχρονα, η δυνατότητα ανοικτής πρόσβασης στα δεδομένα των αποθετηρίων επιτρέπει τη δημιουργία μίας ακόμη ροής περιεχομένου στον ενάρετο κύκλο της γνώσης που επιχειρεί να ενισχύσει το ΕΚΤ με τις παρεμβάσεις του.

Η ενσωμάτωση τεχνολογιών ανοικτών διασυνδεδεμένων δεδομένων στα μεταδεδομένα των αποθετηρίων, καθώς και η παροχή αυτών μέσω προγραμματιστικών διεπαφών (APIs), επιτρέπει όχι μόνο τη διάθεση των μεταδεδομένων και τη μεταφόρτωσή τους, αλλά και τη διασύνδεση με τη δημιουργία υπηρεσιών προστιθέμενης αξίας βασισμένων σε αυτό.

Είναι χαρακτηριστικό ότι με τις δράσεις των αποθετηρίων παρέχεται η δυνατότητα όχι μόνο για απόθεση γκρίζας βιβλιογραφίας και ερευνητικών αποτελεσμάτων, αλλά και για τη δημιουργία εκδόσεων που διαφορετικά δεν θα ήταν δυνατές.

 

 

3.2 ΕΑΔΔ- Εθνικό Αρχείο Διδακτορικών Διατριβών

Πρόκειται για μια από τις πιο σημαντικές δράσεις αποθετηρίων του ΕΚΤ, η οποία συνδέεται με τις δράσεις της Βιβλιοθήκης Επιστήμης και Τεχνολογίας.

Η τήρηση του Εθνικού Αρχείου Διδακτορικών Διατριβών (ΕΑΔΔ) αποτελεί θεσμική αρμοδιότητα του ΕΚΤ. Από το 1985, οπότε και ξεκίνησε αρχικά ως αρχείο διατριβών με υπηρεσίες καταλόγου, έχει μετεξελιχθεί σήμερα σε μία ολοκληρωμένη υπηρεσία προς τον τελικό χρήστη, αλλά και τα πανεπιστημιακά ιδρύματα, ενδεικτική των τεχνολογικών επιλογών και αναπτυξιακών κατευθύνσεων του ΕΚΤ.

Σταθμοί για την εξέλιξη του ΕΑΔΔ υπήρξαν η ψηφιοποίηση περισσότερων από 12.000 διδακτορικών διατριβών, η παροχή των διατριβών μέσω ανοικτών τεχνολογιών, η δυνατότητα θέασης, εκτύπωσης και μεταφόρτωσης των διδακτορικών διατριβών, εφόσον υπάρχει σχετική εξουσιοδότηση, από τον τελικό χρήστη και η πρόσφατη παροχή των μεταδεδομένων των διδακτορικών διατριβών ως ανοικτών διασυνδεδεμένων δεδομένων μέσω προγραμματιστικών διεπαφών (API). Χάρη στις πρόσφατες βελτιώσεις, ενσωματώθηκε μία σειρά από επιπρόσθετες υπηρεσίες που εξασφαλίζουν την αναζήτηση στο ΕΑΔΔ, την ανάκτηση, ανάγνωση και μακροχρόνια διατήρηση των διατριβών, καθώς και τη διαλειτουργικότητα με διεθνή αποθετήρια και βάσεις δεδομένων.

 

Η εξέλιξη αυτή είχε ιδιαίτερα θετική ανταπόκριση από την ερευνητική κοινότητα. Ο αριθμός των επισκεπτών αυξήθηκε κατακόρυφα σε πολύ σύντομο διάστημα, ενώ οι εγγεγραμμένοι χρήστες ξεπερνούν πλέον τους 10.000. Η εγγραφή στο ΕΑΔΔ επιτρέπει την παραγγελία μιας διατριβής που δεν είναι ακόμη διαθέσιμη online, τη μεταφόρτωση του πλήρους κείμενο περισσότερων από 20.500 διατριβών που είναι ήδη διαθέσιμες, καθώς και την υποβολή διευκρινιστικών ερωτημάτων σε ειδικό Κέντρο Υποστήριξης Χρηστών (helpdesk). Ενδεικτικές της ευρύτατης αξιοποίησης των νέων υπηρεσιών του Εθνικού Αρχείου Διδακτορικών Διατριβών είναι, επίσης, οι μεταφορτώσεις αρχείων των διατριβών, οι οποίες φθάνουν τις 28.000.

 

 

3.3 e-Publishing

Η υψηλή τεχνογνωσία, η προτυποποιημένη τεκμηρίωση και απόθεση υλικού, καθώς και η διαχείριση συστημάτων ανοικτής πρόσβασης, επέτρεψε στο ΕΚΤ να προσφέρει, τα τελευταία δύο χρόνια, υπηρεσίες ηλεκτρονικών εκδόσεων σε μία πλειάδα από εκδότες, ερευνητικά κέντρα, επιστημονικές εταιρίες και ομάδες ερευνητών.

Η πλατφόρμα ενιαίας πρόσβασης στις ηλεκτρονικές εκδόσεις του ΕΚΤ, epublishing.ekt.gr, επιτρέπει προηγμένες δυνατότητες πλοήγησης, αναζήτησης και ανάγνωσης ηλεκτρονικών περιοδικών, βιβλίων και πρακτικών συνεδρίων. Αποτελεί μοναδικό δικτυακό τόπο πρόσβασης σε όλες τις ηλεκτρονικές εκδόσεις που το ΕΚΤ πραγματοποιεί με συνεργαζόμενους έγκριτους εκδότες. Το σύνολο του περιεχομένου στο ePublishing είναι αποκλειστικά Ανοικτής Πρόσβασης, επιλογή που επιτρέπει στον χρήστη να το διαβάσει στο διαδίκτυο ή να το μεταφορτώσει στον υπολογιστή του. H πλατφόρμα λειτουργεί στα ελληνικά και στα αγγλικά, ενώ το περιεχόμενό της ενισχύεται συνεχώς.

Η εντυπωσιακή επισκεψιμότητα που έχει το epublishing.ekt.gr καταδεικνύει τη σημασία του για το ευρύ κοινό. 

 

 

3.4 Συσσώρευση & Διατήρηση

Οι υποδομές που δημιούργησε και εξελίσσει περαιτέρω το ΕΚΤ, ως μέρος του στρατηγικού του σχεδιασμού, επιτρέπουν την παροχή τριών βασικών υπηρεσιών:

α) ενιαία αναζήτηση

β) συσσώρευση

γ) εσαεί διατήρηση και ασφαλή διαφύλαξη περιεχομένου.

Οι υπηρεσίες ενιαίας αναζήτησης είναι εφικτές χάρη σε μια οργανωμένη υποδομή προτύπων και στην εφαρμογή του πρωτοκόλλου OAI-PHM, το οποίο επιτρέπει τη συσσώρευση περιεχομένου από μια πλειάδα φορέων με μικρό για το ΕΚΤ διαχειριστικό κόστος, αλλά πολλαπλασιαστικό για τον τελικό χρήστη αποτέλεσμα.

Η ενιαία αναζήτηση δε θα ήταν εφικτή χωρίς τη δημιουργία υπηρεσιών συσσώρευσης που συγκεντρώνουν το σύνολο των μεταδεδομένων από τα αποθετήρια που κάνουν χρήση της υπηρεσίας openarchives.

Η διαδικασία της συσσώρευσης και η υπηρεσία ενιαίας αναζήτησης, που ήδη παρέχεται αυτή τη στιγμή από το OpenArchives, επιτρέπουν την ενιαία αναζήτηση σε περισσότερα από 65 αποθετήρια διαφορετικών κατηγοριών, είτε αυτά φιλοξενούνται στις υποδομές του ΕΚΤ, είτε πρόκειται για αποθετήρια τρίτων φορέων.

Οι δράσεις συσσώρευσης που έχουν σχεδιαστεί στo πλαίσιo του νέου αναπτυξιακού έργου του ΕΚΤ ωριμάζουν τις υπάρχουσες υποδομές, διασφαλίζοντας την τήρηση μιας σειράς από τεχνικές προδιαγραφές ανοικτότητας και διαλειτουργικότητας. Αυτό, στην πράξη σημαίνει ότι οι φορείς πολιτισμού που θα συσσωρεύσουν τα δεδομένα τους σε συνεργασία με το ΕΚΤ θα ακολουθήσουν πρότυπα που θα καθιστούν εφικτή τη μετάβαση σε ανοικτά διασυνδεδομένα δεδομένα με το μικρότερο δυνατό κόστος για αυτούς και τη μέγιστη δυνατή επανάχρηση του περιεχομένου τους.

Πρόκειται για άλλο ένα βασικό επίτευγμα που ενισχύει τον κύκλο ζωής και επανάχρησης της γνώσης, όχι μόνο διευρύνοντας τον ορίζοντα του έγκριτου ελληνικού ψηφιακού αποθέματος, αλλά και βελτιώνοντας την ποιότητα και ευρεσιμότητά του χάρη στις υπηρεσίες αυτόματου ελέγχου προδιαγραφών διαλειτουργικόητας που θα προσφέρει το ΕΚΤ.

Οι υπηρεσίες αυτές πρόκειται να επεκταθούν χάρη στη δημιουργία των συσσωρευτών στο πλαίσιο των Προσκλήσεων 31 και 31.2 του Ε.Π. “Ψηφιακή Σύγκλιση” με στόχο τη συγκέντρωση περισσοτέρων από 3 εκατομμύρια τεκμήρια, δημιουργώντας έτσι την πιο εκτεταμένη υπηρεσία συσσώρευσης και μία από τις σημαντικότερες στην Ελλάδα. Επιπλέον, οι υπηρεσίες εσαεί διατήρησης επιτρέπουν την διασφάλιση του ελληνικού ψηφιακού αποθέματος μέσα από προηγμένες υπηρεσίες διατήρησης που διασφαλίζουν τη βιώσιμη διατήρηση του ελληνικού ψηφιακού γνωσιακού υποβάθρου.

3.5 EΕΕ- Ευρετήριο Ελλήνων Ερευνητών

Η ωρίμανση των δράσεων τεκμηρίωσης και απόθεσης οδήγησε σταδιακά στην τεκμηρίωση των ερευνητικών δραστηριοτήτων και, τελικά, στην τεκμηρίωση της δραστηριότητας του κάθε ερευνητή σε ατομικό επίπεδο.

Σε αυτό το πλαίσιο, το πιο πρόσφατο επίτευγμα είναι η δημιουργία του Ευρετηρίου Ελλήνων Ερευνητών, το οποίο διασυνδέεται με διεθνείς βάσεις δεδομένων αναφορικά με ερευνητική δραστηριότητα, με τα σημαντικότερα ερευνητικά κοινωνικά δίκτυα, με το Εθνικό Αρχείο Διδακτορικών Διατριβών, καθώς και το σύνολο των Αποθετηρίων Ελληνικών Ακαδημαϊκών και Ερευνητικών Ιδρυμάτων, μια πρωτοβουλία που συγκεντρώνει την ερευνητική δραστηριότητα ανά ερευνητικό ίδρυμα και ερευνητή στην Ελλάδα.

Οι δράσεις αυτές ολοκληρώνουν την ψηφιακή πληροφορία αναφορικά με την ερευνητική δραστηριότητα στην Ελλάδα και παρέχουν βασικούς πόρους αναφοράς για το σύνολο της ακαδημαϊκής και ερευνητικής κοινότητας. Σε συνδυασμό με τη συγκέντρωση στατιστικών στοιχείων σχετικά με την ερευνητική δραστηριότητα των ελληνικών επιχειρήσεων, το ΕΚΤ παρουσιάζει, σε ένα ψηφιακό περιβάλλον, αξιόπιστα στοιχεία, καθιερωμένους δείκτες και εξειδικευμένες εκδόσεις που αποτελούν τη βάση γνώσης του ελληνικού συστήματος έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και καινοτομίας.

Στόχος είναι η συγκέντρωση στοιχείων και η παροχή ολοκληρωμένης πληροφορίας για τις ελληνικές επιστημονικές δημοσιεύσεις, τα στατιστικά στοιχεία που αφορούν την έρευνα και τεχνολογία, τις εθνικές επιδόσεις στην καινοτομία, και γενικότερα την ελληνική ερευνητική δραστηριότητα σε όλο τον κύκλο ζωής της και τις ποικίλες πτυχές της. Οι δράσεις αυτές ενισχύουν την εξωστρέφεια της ελληνικής ερευνητικής παραγωγής και δημιουργούν τις προϋποθέσεις για μια ουσιαστική διασύνδεση της έρευνας και της καινοτομίας με την επιχειρηματικότητα.   

 

 

3.6 Εκδόσεις ΕΚΤ

Η ωρίμανση των δραστηριοτήτων του ΕΚΤ έχει ως άμεσο αποτέλεσμα τη δημιουργία περιεχομένου υψηλής ποιότητας και ιδιαίτερης αξίας για τα κοινά - στόχους του οργανισμού. To περιεχόμενο αυτό αποτελεί αντικείμενο ειδικών εκδόσεων που συστηματικά παράγονται από εξειδικευμένο προσωπικό, διατίθενται δωρεάν και με ανοικτές άδειες μέσα από τους διαδικτυακούς του τόπους.

Ειδικότερα, δημοσιεύονται:

· περιεχόμενο και πόροι οι οποίοι παράγονται στο πλαίσιο βασικών αξόνων της δράσης του ΕΚΤ, όπως ο Θησαυρός Ελληνικών Όρων και το σύστημα Dewey

· εκθέσεις σε συγκεκριμένες θεματικές που έχουν αποτελέσει αντικείμενο εκτεταμένης έρευνας από το ΕΚΤ, όπως η βιβλιομετρική έρευνα για τις ελληνικές επιστημονικές εκδόσεις

· εκδόσεις σε σχέση με τα αποτελέσματα παρεμβάσεων του ΕΚΤ, όπως τα intelligence reports του ΕΚΤ

· περιοδικές εκδόσεις του ΕΚΤ που απευθύνονται στο ευρύτερο κοινό, όπως το τριμηνιαίο περιοδικό “Καινοτομία, Έρευνα και Τεχνολογία” και το 15μερο e-newsletter.

Το σύνολο των εκδόσεων του ΕΚΤ υποστηρίζει τις υπόλοιπες δράσεις του και αποτελεί πηγή έγκριτης γνώσης, παραγόμενης από το σύνολο των δραστηριοτήτων του οργανισμού.