·        Χαρτογράφηση Ελληνίδων ερευνητριών

·        Ελληνικές Επιστημονικές Δημοσιεύσεις: Βιβλιομετρική ανάλυση ελληνικών δημοσιεύσεων σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά

·        Συστηματική έκδοση βιβλιομετρικών μελετών σε επιμέρους επιστημονικούς τομείς που σχετίζονται με τα Τομεακά Επιστημονικά Συμβούλια του Εθνικού Συμβουλίου Έρευνας και Τεχνολογίας

·        Δείκτες ΕΤΑΚ: εργαλείο για τη διαμόρφωση πολιτικών βασισμένων σε στοιχεία

·        Intelligence Reports για τις θεματικές προτεραιότητες του 7ου ΠΠ 

Η έκδοση δεικτών που σχετίζονται με την ερευνητική δραστηριότητα βρίσκεται σήμερα στην αιχμή της διεθνούς συζήτησης, καθώς αποτελεί απαραίτητο εργαλείο για την αποτύπωση του ερευνητικού περιβάλλοντος και τη διαμόρφωση και αξιολόγηση πολιτικών για την έρευνα.

Συμμετέχοντας στις πλέον σημαντικές ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες, καταρτίσαμε στρατηγικές για τη συνεισφορά του ΕΚΤ στην παραγωγή αξιόπιστων στοιχείων και δεικτών που αποτελούν τη βάση γνώσης του ελληνικού συστήματος Έρευνας και Καινοτομίας.

Η προσωπική μου συμμετοχή στη διαμόρφωση αυτού του ρόλου για το ΕΚΤ υπήρξε καταλυτική στη σύλληψη, σχεδιασμό και υλοποίηση. Μετουσιώνοντας την εμπειρία μου, από την αρχή κιόλας της επαγγελματικής μου σταδιοδρομίας, στον τομέα της διαμόρφωσης και αξιολόγησης αξόνων πολιτικής στην έρευνα και τεχνολογία και τη συνεπή συμμετοχή μου ως εκπροσώπου του ΕΚΤ στις εργασίες διεθνών οργανισμών, όπως ο ΟΟΣΑ, είχα τη δυνατότητα να διακρίνω τη θεσμική συνάφεια/ συμπληρωματικότητα  και επιχειρησιακή ωριμότητα του ΕΚΤ για την παραγωγή δεικτών και να εξειδικεύσω τις αντίστοιχες δράσεις. Οι νέες δράσεις υλοποιούνται με επιτυχία, καλύπτοντας ένα σημαντικό κενό στην Ελλάδα, αναδεικνύουν τη θέση του ΕΚΤ με σαφώς αναγνωρίσιμα αποτελέσματα, υποστηρίζουν εθνικές πολιτικές και ενισχύουν τη διεθνή ανάδειξη της ελληνικής ερευνητικής και επιστημονικής δραστηριότητας.

 

4.1 Αξιόπιστα στοιχεία

Θεμέλιο και βάση για το απαιτητικό έργο της παραγωγής δεικτών είναι η ύπαρξη αξιόπιστων στοιχείων. Τα τελευταία χρόνια σχεδιάστηκαν και αναπτύχθηκαν πληροφοριακά συστήματα, υιοθετήθηκαν διαδικασίες και αποκτήθηκε τεχνογνωσία που επιτρέπει τη μεθοδολογικά ορθή συλλογή και επεξεργασία στοιχείων που αφορούν τη μέτρηση της επιστημονικής και ερευνητικής δραστηριότητας και την έκδοση διεθνώς καθιερωμένων δεικτών.

Εξειδικευμένες μεθοδολογικές προσεγγίσεις, εφαρμογές λογισμικού και πληροφοριακά συστήματα αναπτύχθηκαν για την επεξεργασία της πληθώρας στοιχείων που διαθέτει το ΕΚΤ. Περιλαμβάνοντας και στοχευμένες ενέργειες, όπως η χαρτογράφηση των Ελληνίδων ερευνητριών που πραγματοποιήθηκε το 2007, οι δράσεις για την αποτύπωση της ερευνητικής δραστηριότητας του ΕΚΤ αξιοποιούν κυρίως δεδομένα που συλλέγει το ΕΚΤ από τη λειτουργία του.

Τεράστιος πλούτος στοιχείων συγκεντρώνονται και τεκμηριώνονται στην ηλεκτρονική υποδομή επιστημονικού περιεχομένου του ΕΠΣΕΤ (Εθνικό Αρχείο Διδακτορικών Διατριβών, Ευρετήριο Ελλήνων Ερευνητών,  ηλεκτρονικές επιστημονικές εκδόσεις, ψηφιακά αποθετήρια επιστήμης και πολιτισμού κ.α.), αλλά και στο πλαίσιο ευρύτερων δράσεων του ΕΚΤ (λειτουργία του ΕΚΤ ως Εθνικό Σημείο Επαφής για ευρωπαϊκά ερευνητικά προγράμματα, συμμετοχή και συντονισμός του ελληνικού κόμβου του ευρωπαϊκού δικτύου επιχειρηματικότητας και καινοτομίας Enterprise Europe Network, βάσεις δεδομένων της ευρωπαϊκής υπηρεσίας πληροφόρησης CORDIS, κ.α).

Μία επίσης σημαντική πηγή δεδομένων για την εξαγωγή δεικτών, που αναπτύσσεται διεθνώς τα τελευταία χρόνια, είναι η χρήση πληροφοριακών πηγών και δεδομένων επιστήμης στο Διαδίκτυο. Για το σκοπό αυτό, έχουν προβλεφθεί ειδικές εφαρμογές στα Αποθετήρια, τις Ψηφιακές Βιβλιοθήκες και τις Ηλεκτρονικές Επιστημονικές Εκδόσεις του ΕΚΤ, ώστε να καταγράφεται η χρήση τους και να εξάγονται ποιοτικοί και ποσοτικοί δείκτες. Ακόμα, μεταδεδομένα και αναζητήσεις περιεχομένου από ελληνικές ψηφιακές πηγές συσσωρεύονται στην πλατφόρμα openarchives.gr, η οποία εμπλουτίζεται με νέες εφαρμογές για την επεξεργασία των στοιχείων.

Ταυτόχρονα, οι υποδομές και υπηρεσίες του ΕΚΤ επεκτείνονται με τεράστια δυναμική και λειτουργικότητες που επιτρέπουν την τεκμηριωμένη καταγραφή του ελληνικού περιεχομένου επιστήμης και πολιτισμού και την εξαγωγή δεικτών για τη χρήση του στο Διαδίκτυο. Μεταξύ αυτών, περιλαμβάνεται η επικείμενη δημιουργία ενός ενιαίου σημείου πρόσβασης στο ψηφιακό πολιτιστικό απόθεμα της χώρας με τα μεταδεδομένα του υλικού που διαθέτουν οι ελληνικοί φορείς πολιτισμού. 

Παράλληλα με τη συγκέντρωση στοιχείων, ιδιαίτερη έμφαση αποδίδουμε στον καθαρισμό των δεδομένων και στη δημιουργία αξιόπιστων μητρώων που χαρτογραφούν και συγκεντρώνουν επικαιροποιημένη πληροφορία για τους ελληνικούς φορείς που δραστηριοποιούνται στην έρευνα. Το υπάρχον Μητρώο διαθέτει σήμερα πληροφορία για πάνω από 2.000 φορείς με δραστηριότητες έρευνας σε όλους τους τομείς της εθνικής οικονομίας.

Ιδιαίτερο βάρος δίνεται σε δράσεις που ενισχύουν την αξιοπιστία των πρωτογενών δεδομένων που παρέχονται από τους ελληνικούς φορείς, όπως τα Πανεπιστήμια και τα Ερευνητικά Κέντρα της χώρας, αλλά και από φορείς με μικρότερο μέγεθος, καθώς και στην προτυποποίηση των διαδικασιών παραγωγής τους. 

Στην κατεύθυνση αυτή, το ΕΚΤ αναπτύσσει και θα διαθέσει στους ακαδημαϊκούς και άλλους ερευνητικούς φορείς πληροφοριακά συστήματα CRIS, που καταγράφουν με πρότυπο τρόπο, πληροφορία για την ερευνητική δραστηριότητα σε ολόκληρο τον κύκλο ζωής της. Η πρωτοβουλία αυτή έχει αποτυπωθεί σε σχετικό σύμφωνο συνεργασίας με τον ΣΕΑΒ. Σημαντικό ρόλο στην αξιοπιστία των στοιχείων που παράγονται θα έχει επίσης η ανάπτυξη και παροχή «νέφους υπηρεσιών» για ανοικτό τεκμηριωμένο ψηφιακό περιεχόμενο σε μεγάλο αριθμό ελληνικών φορέων.

Μια ακόμα σημαντική παρέμβαση που φρόντισα να ενταχθεί με προτεραιότητα στον αναπτυξιακό  σχεδιασμό του ΕΚΤ και η οποία, πέραν των άλλων διαστάσεων που έχει, θα παρέχει για πρώτη φορά στοιχεία για την αποτύπωση και αποτίμηση του επιστημονικού έργου που δημοσιεύεται σε ελληνικά περιοδικά.  Πρόκειται για τη δημιουργία βιβλιογραφικής βάσης των επιστημονικών δημοσιεύσεων σε ελληνικά επιστημονικά περιοδικά στους τομείς των Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών και των Επιστημών Υγείας, η οποία έχει ήδη  δρομολογηθεί και βρίσκεται σε εξέλιξη.

4.2 Μετρικά Επιστημονικού Έργου

Οι επιστημονικές δημοσιεύσεις σε περιοδικά αποτελούν τον παραδοσιακό δείκτη καταγραφής της ερευνητικής δραστηριότητας. Στο πλαίσιο αυτό, έθεσα ως πρώτο στόχο την καθιέρωση από το ΕΚΤ σειράς εκδόσεων με θέμα τη βιβλιομετρική ανάλυση των ελληνικών δημοσιεύσεων σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά.

Η πρώτη σχετική έκδοση πραγματοποιήθηκε το 2010 ενώ ακολούθησαν και άλλες εκδόσεις. Σήμερα, αξιόπιστα στοιχεία και μεγάλος αριθμός καθιερωμένων βιβλιομετρικών δεικτών αποτυπώνουν τις επιδόσεις του ελληνικού ερευνητικού συστήματος συγκρίνοντάς το με αυτό των χωρών της ΕΕ και του ΟΟΣΑ,  καταγράφουν την παραγωγή της ελληνικής επιστημονικής κοινότητας σε δημοσιεύσεις και την απήχηση του ερευνητικού της έργου.

Η πρώτη έκδοση της σειράς, "Ελληνικές Επιστημονικές Δημοσιεύσεις 1993-2008: Βιβλιομετρική ανάλυση ελληνικών δημοσιεύσεων σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά", εκδόθηκε το 2010, συγκεντρώνοντας και αναλύοντας βιβλιομετρικά δεδομένα από τη βάση Web of Science για τους σημαντικότερους ελληνικούς φορείς (11 κατηγορίες φορέων, 70 μεμονωμένοι φορείς), από τον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα, που διαμορφώνουν το ερευνητικό περιβάλλον της χώρας. Αναδείχθηκε η θέση της Ελλάδας στο διεθνές περιβάλλον, προσδιορίστηκαν επιστημονικές περιοχές "αριστείας" και εντοπίστηκαν συνεργασίες με φορείς στο εξωτερικό.

 

Η έκδοση είναι διαθέσιμη σε ebook:  http://metrics.ekt.gr/1993-2008/e-book/

Η δεύτερη έκδοση πραγματοποιήθηκε το 2012 σε ηλεκτρονικό περιβάλλον με επικαιροποιημένα στοιχεία που καλύπτουν την περίοδο 1996-2010 http://reports.metrics.ekt.gr/el/report02/index.  Η ηλεκτρονική έκδοση ενσωματώνει καινοτομικές λειτουργικότητες όπως: δυνατότητα για αυτοματοποιημένη δημιουργία διαγραμμάτων, αυξημένες δυνατότητες παρουσίασης των αποτελεσμάτων και  προσαρμογή στις ανάγκες των αναγνωστών μέσω δυνατοτήτων διάδρασης. Πάνω από 142 διαγράμματα, 9 διαφορετικών τύπων, που υποστηρίζονται από 469 αρχεία δεδομένων, αποτυπώνουν την ελληνική επιστημονική συγγραφική δραστηριότητα σε διεθνή περιοδικά και παρέχουν πλήθος πληροφοριών και αναλυτικά στοιχεία για 81 δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς, 253 επιστημονικές περιοχές, συνεργασίες σε εθνικό και διεθνές επίπεδο κ.λπ. Οι δείκτες βασίζονται σε δεδομένα που αντλήθηκαν από τη βάση Web of Science.

Η μελέτη είναι επίσης διαθέσιμη σε έντυπη έκδοση και ebook: http://metrics.ekt.gr/1996-2010/e-book/   

Η τρίτη έκδοση, αφορά την παραγωγή βιβλιομετρικών δεικτών από τη βάση δεδομένων Scopus και καλύπτει την περίοδο 1996-2010. http://report03.dr.beta.ekt.gr/. Σύντομα η έκδοση θα παρέχει αναλυτική πληροφορία για τις επιστημονικές δημοσιεύσεις σε κάθε ελληνική περιφέρεια όπως αριθμός δημοσιεύσεων, απήχηση σε παγκόσμιο επίπεδο, θεματικές περιοχές.

Παράλληλα, το ΕΚΤ εκδίδει συστηματικά βιβλιομετρικές μελέτες σε επιμέρους επιστημονικούς τομείς που σχετίζονται με τα Τομεακά Επιστημονικά Συμβούλια του Εθνικού Συμβουλίου Έρευνας και Τεχνολογίας. Η πρώτη θεματική μελέτη βιβλιομετρικών δεικτών αφορά τον Τομέα Βιοεπιστημών για την περίοδο 2000-2010 (http://metrics.ekt.gr/el/node/15), η δεύτερη τον τομέα των Φυσικών Επιστημών (http://metrics.ekt.gr/el/node/42) ενώ θα ακολουθήσουν οι τομείς "Επιστήμες Μηχανικού" και "Μαθηματικά και Επιστήμες Πληροφορίας".

Στόχος μας είναι η μέτρηση και αποτίμηση και άλλων συνιστωσών του παραγόμενου ερευνητικού έργου όπως η αξιοποίηση των ερευνητικών αποτελεσμάτων από τις επιχειρήσεις.

4.3 Μετρικά Ερευνητικής Δραστηριότητας & Καινοτομίας

Το 2012, το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης ανέλαβε την ευθύνη για την παραγωγή των επίσημων στατιστικών στοιχείων για την Έρευνα, Τεχνολογική Ανάπτυξη και Καινοτομία στη χώρα μας, μετά από απόφαση της Γενικής Γραμματείας Έρευνας & Τεχνολογίας.

Η ανάληψη αυτού του ρόλου  αξιοποιεί με τον καλύτερο δυνατό τρόπο την επιχειρησιακή και επιστημονική τεχνογνωσία του οργανισμού στον τομέα των δεικτών, από τη σύνταξη της αρχικής πρότασης προς τη ΓΓΕΤ, την εξειδίκευση και τον αναλυτικό σχεδιασμό των δράσεων, την εξασφάλιση πόρων για τη χρηματοδότησή τους, τη στελέχωση του ΕΚΤ με έμπειρους επιστήμονες αλλά και τη συνεχή καθοδήγηση και υποστήριξη των ερευνών.

Η στόχευση που υιοθετήθηκε ήταν η συλλογή των απαραίτητων στοιχείων, ώστε να ανταποκριθεί η Ελλάδα στις υποχρεώσεις της, αλλά να δημιουργηθεί στο ΕΚΤ υποδομή πληροφοριακών συστημάτων, διαδικασιών και οργανωτικών δομών που θα εξασφαλίζουν τη βιώσιμη και συστηματική παραγωγή δεικτών ΕΤΑΚ σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, αλλά και σε επίπεδο φορέων.  

Ήδη ολοκληρώθηκε με επιτυχία η συλλογή στοιχείων σχετικά με την Κρατική Χρηματοδότηση για την Έρευνα και Τεχνολογική Ανάπτυξη και ο σχετικός δείκτης KXETA /GBAORD έχει αποσταλεί στην Eurostat, καλύπτοντας το κενό στη διαθεσιμότητα στοιχείων για την Ελλάδα από το 2008 έως σήμερα.

Σε εξέλιξη βρίσκεται η έρευνα για τη συλλογή των αναλυτικών στατιστικών στοιχείων για τις δαπάνες και το προσωπικό σε δραστηριότητες έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης. Συλλέγονται στοιχεία από 2.000 και πλέον φορείς που έχουμε εντοπίσει ότι υλοποιούν δραστηριότητες ΕΤΑ, μέσω ολοκληρωμένου ψηφιακού περιβάλλοντοςhttp://metrics.ekt.gr/statistika-etak που εξασφαλίζει την ηλεκτρονική συλλογή των στοιχείων, την υποστήριξη με ηλεκτρονικό helpdesk, την παροχή υποβοηθητικού υλικού (γλωσσάρι, εγχειρίδια, κανονισμοί κ.α.).

Ο σχεδιασμός μας περιλαμβάνει ακόμα δείκτες για τους Έλληνες Διδάκτορες, την Καινοτομία στις Επιχειρήσεις (CIS 2012), τη διάσταση του φύλου στην έρευνα «She Figures», καθώς και την έρευνα σε τομείς της Ενέργειας.

Παράλληλα, το 2012 αποτέλεσε κομβικό σημείο για την παραγωγή σειράς εκδόσεων ("Intelligence Reports") με αξιόπιστα στοιχεία και δείκτες που απορρέουν από τις δράσεις του ΕΚΤ ως Εθνικού Σημείου Επαφής για το 7ο Πρόγραμμα Πλαίσιο. Στόχος της συγκεκριμένης σειράς εκδόσεων είναι να συμβάλλουν ουσιαστικά στην ανάδειξη της ελληνικής συμμετοχής στα ευρωπαϊκά προγράμματα, της αριστείας, της δικτύωσης και της περιφερειακής διάστασης της ελληνικής ερευνητικής δραστηριότητας.

Η νέα σειρά εκδόσεων ξεκίνησε με την αποτίμηση της ελληνικής συμμετοχής στο Ειδικό Πρόγραμμα ΙΔΕΕΣ/Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας (ISBN: 978-618-80175-1-1, http://metrics.ekt.gr/el/node/14) ), καθώς και στα προγράμματα "Ερευνητικό Δυναμικό" (ISBN: 978-618-80175-4-2, http://metrics.ekt.gr/el/node/43) και "Κοινωνικο-οικονομικές και Ανθρωπιστικές Επιστήμες" (ISBN: 978-618-80175-5-9,http://metrics.ekt.gr/el/node/51).

 

4.4 Πολιτική Βασισμένη σε στοιχεία

Το όραμα για τον τομέα των δραστηριοτήτων αυτών είναι το ΕΚΤ να αποτελέσει οργανισμό αναφοράς για τη διαθεσιμότητα αξιόπιστων στοιχείων και δεικτών που θα υποστηρίζουν τη διαμόρφωση και συστηματική παρακολούθηση πολιτικών βασισμένων σε στοιχεία (evidence based policy) στο χώρο της Έρευνας,  Τεχνολογικής Ανάπτυξης και Καινοτομίας, σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο.

Ήδη έχουν τεθεί οι βάσεις και τα αποτελέσματα είναι παραπάνω από ενθαρρυντικά: διεθνείς οργανισμοί όπως η Eurostat και ο ΟΟΣΑ έχουν αναγνωρίσει το ΕΚΤ ως συνομιλητή τους, ενώ στο εσωτερικό οι εκδόσεις του ΕΚΤ συναντούν μεγάλη αποδοχή από ένα ευρύ φάσμα φορέων της Δημόσιας Διοίκησης, της ακαδημαϊκής και ερευνητικής κοινότητας αλλά και φορέων που εμπλέκονται στη χάραξη πολιτικής. Βασική μέριμνα του ΕΚΤ είναι τα στοιχεία που διαθέτουμε να υπηρετούν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τον  σχεδιασμό των νέων εθνικών αναπτυξιακών προτεραιοτήτων, με βάση τις περιοχές αριστείας και τα καινοτομικά χαρακτηριστικά της χώρας, των περιφερειών και των τομέων της επιστημονικής και επιχειρηματικής δραστηριότητας.

Η δημοσιοποίηση των στοιχείων είναι σημαντική για όλους τους συντελεστές, φορείς και πρόσωπα, του νέου αναπτυξιακού μοντέλου σε όλους τους τομείς της εθνικής οικονομίας.  Για το σκοπό αυτό, έχοντας εντάξει στη στρατηγική μας την πολιτική της ανοικτής πρόσβασης και στα δημόσια δεδομένα, εντείνουμε την ευρεία διάθεση των αποτελεσμάτων μέσω του δικτυακού τόπου www.metrics.ekt.gr, αξιοποιώντας σύγχρονα εργαλεία που επιτρέπουν την καλύτερη κατανόηση και απεικόνισή τους (διαδραστικά διαγράμματα, χάρτες) και αναδεικνύουν συνιστώσες ανά γεωγραφική περιφέρεια, φορέα, θεματική περιοχή κ.λπ. προς εξυπηρέτηση της επιστημονικής κοινότητας, του επιχειρηματικού χώρου, των πολιτικών και δημόσιων φορέων που χαράσσουν σχετικές στρατηγικές καθώς και κάθε άλλου ενδιαφερόμενου φορέα.